1- گوگل: ارتباط دادن گوگل به دنیای متن‌باز و سپس نتیجه‌گیری از اون، ممکنه توام با اشتباه باشه. جنسِ خدمات گوگل چیزی نیست که توی لیسانسهای متن‌باز پیش‌بینی شده باشه. اصولاً این نکته راجع به تمامی سرویس‌های وب صادقه. متن‌باز از اساس برای مفهومی به اسم نرم‌افزار تعریف شده و مفاهیمی مثل سرویس‌های وب رو شامل نمیشه. اصلاً یه سوال جالب: مفهوم نرم‌افزارِ آزاد و متن‌باز رو داخل چه حوزه‌های دیگه‌ای هم میشه وارد کرد؟!

قبلاً دیدیم که ویکیپدیا تونسته روحِ حاکم بر متن‌باز و نرم‌افزارِآزاد رو وارد دنیای دایره‌المعارف (و بطور کلی تولیدِ اطلاعات) بکنه؛ روند کار هم تاحدودی شبیه به متن‌بازه: هرجا که احساس کردید اشتباهی وجود داره و یا شما میتونید بهبودی ایجاد کنید، منبع (دراینجا، اطلاعات) رو اصلاح می‌کنید و دردسترس بقیه قرار می‌دید.

برگردیم به مساله‌ی بغرنج گوگل. همینجا هم اشاره‌ای کرده بودم که شرکتی مثل گوگل داره بشدت از پروژه‌های متن‌باز حمایت میکنه (یه سرچ توی گوگل می‌تونه اینو ثابت کنه!). از طرف دیگه، دیدیم که راجع به سرویس‌های وبی‌اش هم نمیتونیم حرفی بزنیم (چون متن‌باز اصلاً اینجا به‌میان نمیاد). ولی نگاهی بیندازید به محصولاتِ  دسکتاپِ گوگل. کدومشون متن‌باز هستند؟ (من که سرچ کردم و  اینجا رو پیدا کردم، ولی گویا هیچ‌کدوم از برنامه‌های دسکتاپش متن‌باز نیستند).

حرفی که توی مطلب پیش قصد داشتم بگم این بود که اگر طرفدار نرم‌افزار آزاد (و متن‌باز) هستیم، باید حواسمون به امثال گوگل باشه. من حس میکنم گوگل خودش رو پشت متن‌باز قایم میکنه و واقعاً به روحِ حاکم بر اون وفادار نیست، چه برسه به نرم‌افزارِ آزاد!

(برداشت اشتباه نکنید، گوگل بد نیست، اما شروره!)

2- تفاوت متن‌باز و نرم‌افزار آزاد: وقتی که خود استالمن به این خوبی راجع به قضیه توضیح داده، چرا من حرفی بزنم؟! بحث بر سر اینه که لیسانس‌های متن‌باز تا چه حدی می‌تونن 4 اصلِ اساسیِ نرم‌افزارِ آزاد رو پوشش بدن؟ استالمن میگه «تا حدود زیادی». ولی نکته‌ی اصلی اینه که هرچقدر آرمان‌هاتون از واقعیت‌های دنیای فعلی فاصله‌ی زیادی داشته باشه، به همون اندازه مدون کردن اون به شکل قوانینِ امروزی سخت‌تره.

3- متن‌باز چیه؟‌ نرم‌افزار آزاد؟‌!!

شرمنده،‌ پس تا الان داشتید راجع به چی می‌خوندید؟‌ اگر مطمئن نیستید که این‌دو رو بخوبی میشناسید یا نه،‌ اول از همه از سایت رسمی gnu کمک بگیرید.(لزومی داره که ویکیپدیا رو هم یادآوری کنم؟) هرجا هم که به مشکلی برخوردید، یه نفر توی وردپرس هست که تخصصش همینه: جنابِ امین سایبرتاکس!

سناریوی اول: سان میکروسیستمز (Sun) یکی از غول‌های دنیای نرم‌افزاره (غولی حتی به بزرگی مایکروسافت). بعلاوه سان از حامیان اصلی متن‌باز بشمار میاد و مهم‌ترین پلتفرمِ نرم‌افزاریِ خودش (جاوا) رو تحت لیسانس‌های متن‌باز منتشر می‌کنه. سان توی دانلودِ بسته‌های نرم‌افزاری‌اش خیلی سفت و سخت عمل می‌کنه و همانند IBM پیش از دانلود چک می‌کنه که آیا شما جزو کشورهایی مثل ایران هستید یا خیر و ممکنه اجازه‌ی دانلود به شما نده.

حالا این رو داشته باشید تا بهتون از MySQL بگم که یه پایگاه داده‌ی متن‌بازه و مقبولیت زیادی بین لینوکسی‌ها (و حتی ویندوزی‌های متن‌بازپسند) داره. شرکت MySQL تونست طی چند سال خودش رو به پای غول‌هایی مثل Oracle برسونه (و صدالبته با حمایت کاربرانِ متن‌باز) و همین چند ماه پیش، پیشنهاد خرید از طرف Sun رو قبول کرد. نتیجه: مثل بقیه‌ی محصولاتِ سان، امکان دانلودِ MySQL از شما گرفته شده.

سناریوی دوم: گوگل که معرف حضور همگی هست. گوگل با سرویس‌های متنوع خودش، نوع جدیدی از خدمات رو به کاربران اینترنت معرفی کرده و مهم‌ترین وجه تمایزش با بقیه سرویس‌دهنده‌های اینترنتی اینه که سعی میکنه خودش رو متمایز نشون می‌ده. گوگل از ما میخواد که شعارِ معروفش (شرور نباش: Don't be evil) رو باور داشته باشیم و بهش کاملاً اعتماد کنیم. از سوی دیگه، گوگل با دیدن تجربه‌های موفقی مثل فایرفاکس، اعتقاد راسخ پیدا کرده که در رقابت فعلی، متن‌باز نهایتاً پیروز می‌شه و بنابراین سعی میکنه همون‌طور که فایرفاکس اعتماد جامعه‌ی متن‌باز رو کسب کرد و گروه بزرگی از برنامه‌نویسانِ داوطلب رو دور هم جمع کرد، خودش رو حامی متن‌باز نشون بده. گوگل در راستای اینکه ثابت کنه چقدر به آزادیِ نرم‌افزار و اطلاعات معتقده، در توافقاتِ خودش با دولت چین (+)، نتایج جستجوهای چین رو بصورت متفاوتی از بقیه‌ی کاربران دنیا نمایش میده و به‌این‌ترتیب نشون داد که برای اول ماندن، حتی به سانسور دولتی هم اعتقاد داره.

سناریوی سوم: ویکیپدیا، مروج سبک جدیدی از تولید اطلاعات بصورت جمعی‌ه. یکی از وبلاگ‌نویس‌ها اشاره خوبی کرده بود که ویکیپدیا بنوعی مفهوم متن‌باز رو وارد حوزه‌ی دایره‌المعارف کرد و حتی در حوزه‌های دیگه هم اون رو جا انداخت (پیشوند ویکی بیشتر از اینکه اشاره به پلتفرم نرم‌افزاریِ یه سایت داشته باشه، دربرگیرنده‌ی نوع نگاه حامیانِ اون سایت به تولیدِ اطلاعاته). بنیانگذار ویکیپدیا چندوقت پیش توی یه مصاحبه (+) اعلام کرد که حاضره سایتش توی چین بصورت کامل مسدود باشه، اما اطلاعاتِ سایتش رو به دلخواه دولتِ چین تغییر نده و زیربارِ سانسورِ دولتی نره.

سناریوی چهارم: گوگل بخش Code Search رو که برای جست‌وجو در میان کدهای متن‌باز بکار می‌ره، دوباره به روی کشورهایی مثل ایران بست.

...

همه‌ی مثال‌های بالا، باعث می‌شن تا من به متن‌باز فقط به شکل یه مدلِ تجاریِ موفق نگاه کنم و نه بیشتر. باور کنید متن‌باز واقعاً شاهکاره! می‌تونید براحتی و با کمک افراد داوطلب، نرم‌افزاری داشته باشید که به خوبیِ نرم‌افزارهای متن‌بسته (؟!) و حتی بهتر از اون‌ها عمل کنه. سرعت بروزرسانی‌های نرم‌افزارتون بشدت بالا می‌ره، کیفیتِ خدماتتون بهبود پیدا می‌کنه و ... . می‌شه هزاران صفحه مطلب درباب مزایای متن‌باز نوشت و بازهم هیچ‌کدوم از این دلایل باعث نمیشن که من به متن‌باز به‌عنوان چیزی غیر از یه مدلِ تکنیکی-تجاریِ موفق در حوزه‌ی نرم‌افزار نگاه کنم.

من توانایی‌های متن‌باز رو درک می‌کنم اما بعنوان یه قبله‌ی آمال بهش نگاه نمی‌کنم و براش تقدس قائل نیستم. تاریخ نشون داده که مطمئناً انسانهایی پیدا می‌شن که از چنین مضامینی به بهترین شکلِ ممکن برای رسیدن به قدرت (و البته ثروت) استفاده کنن و حتی با سوءاستفاده از مفاهیمِ کاملاً انسانی، جنایت‌های فجیعی مرتکب بشن. در دنیای فعلی، جنایت دیگه کشتن آدم‌ها نیست، مسدود کردنِ دسترسیِ انسان‌ها به اطلاعات، اصلی‌ترین جنایتِ مدرن ازنظر من محسوب می‌شه.

بهمین دلیل گوگل، مایکروسافت، سان، IBM‌ و همه‌ی این غول‌ها برای من جایگاه یکسانی دارند، به هیچ‌کدوم بیشتر از بقیه اعتماد ندارم و درعین حال سعی می‌کنم خدماتِ نرم‌افزاریِ همشون رو بشناسم و ازشون به بهترین شکل ممکن در جایگاهِ شغلی‌ام استفاده کنم. درضمن اپن‌سورس‌ی هم که قرار باشه قوانین ایالات متحده یا هر جای دیگه‌ای روش اعمال بشه رو به‌هیچ‌عنوان قبول ندارم.

درعین‌حال من برای نرم‌افزارِ آزاد احترام قائلم و حتی شاید بشه گفت بعنوان قبله‌ی آمال بهش نگاه می‌کنم.

متن‌باز همون نرم‌افزار آزاد نیست، متن‌باز فقط یک مکانیزم موفق برای توسعه‌ی نرم‌افزاره، و البته برای شرکت‌های فعلی، اهرم قدرتمندی برای کنار زدن رقبای سنتی. درحالی‌که «آزادیِ نرم‌افزار» به آزادیِ انسان‌ها فکر می‌کنه و نه پول و قدرت.

در این‌که روزی حتی مایکروسافت هم به متن‌باز روی بیاره (که مقدماتش با انتشار کدهای دات‌نت آغاز شده) هیچ شکی نیست. اما چه کسی می‌دونه که نرم‌افزار آزاد (دقیقاً به همون معنایی که افرادی همچون استالمن بهش معتقدند) آیا واقعاً وجود خواهد داشت؟ اصلاً یه سوال اساسی: نرم‌افزار آزاد در چه دنیایی امکان بروز پیدا می‌کنه؟

یقیناً روزی میرسه که همه‌ی شرکت‌های نرم‌افزاری دنیا محصولاتِ خودشون رو با لیسانس متن‌باز ارائه کنند، اون زمان شاید فهمیدن اینکه چه کسی واقعاً به آزادیِ نرم‌افزار عقیده داره و چه کسی نداره، راحت‌تر از حالا باشه. فعلاً مجبوریم صبر کنیم و منتظر باشیم.

-----------

اگر درجایی از نوشته احساس کردید که اشتباه می‌کنم، حتماً با من درمیان بذارید.